ميرزا حسن حسينى فسايى
1333
فارسنامه ناصرى ( فارسى )
و قصبه ناحيه گناوه ، « شول گپ » گويند و « گپ » به معنى بزرگ باشد ، 19 فرسخ از بوشهر و 47 فرسخ از شيراز دور افتاده است و 200 درب خانه دارد و اين ناحيه مشتمل است بر 12 قريه آباد « 1 » : بهمنيارى « 2 » : دو فرسخ و نيم جنوبى « شول گپ » است . شول گپ : همان قصبه گناوه است . عباسى : شش فرسخ جنوب « شول گپ » است . قلعه بردى : پنج فرسخ جنوبى « شول گپ » است . قلعه كاحيدر « 3 » : شش فرسخ بيشتر ميانه جنوب و مغرب « شول گپ » است و « كا » مخفف « كايد » به معنى « قايد » يعنى بزرگ طايفه . قلعه كايد : شش فرسخ بيشتر ميانه جنوب و مغرب « شول گپ » است . كلر : فرسخى بيشتر شمالى « شول گپ » است . گمارون « 4 » : پنج فرسخ كمتر جنوب « شول گپ » است . كمالى : نيم فرسخ شمالى « شول گپ » است . مال امام : هفت فرسخ ميانه جنوب و مغرب « شول گپ » است . مال خليفه : هفت فرسخ ميانه جنوب و مغرب « شول گپ » است . مال محمد صالح « 5 » : شش فرسخ جنوب « شول گپ » است . ناحيه مضافات بوشهر : به منزله حومه شيراز است و صحرائى كه بوشهر در يك جانب او افتاده است جوانب آن را آب دريا فرا گرفته ، مگر نزديك به فرسخى از جانب مشرقى آنكه زمينش اندكى از صفحه دريا در وقت جزر بلندتر است و در وقت مد دريا ، آب آن را فراگيرد و به اندازهء نيم ذرع عمق آن شود و راه كاروانى بوشهر از اينجاست و آن را « مسيله » گويند ، پس صحراى بوشهر كه سه فرسخ و نيم درازا دارد ، در وقت مد دريا جزيره شود و در وقت جزر دريا شبيه جزيره باشد و در واقع دهاتى كه در اين صحراست و نهايت دورى آنها از بوشهر سه فرسخ و نيم است ، مضافات بوشهر باشد ليكن چند قريه ديگر خارج از اين صحرا را ضميمه مضافات نمودهاند و از غرايب در اين صحرا شكار كيسه است و آن بر اين وجه است كه صورت اين صحرا به شكل هليله است كه سرى به جانب شمال و سرى به جانب جنوب بود و هرگاه خواهند در آن شكار كنند ، جماعتى با طبل و شيپور به جانب جنوبى كه بيابان است حركت كنند و از ازدحام آنها ، جانوران اين مسافت همه روى به جنوب شوند و هرچه پيشتر روند مسافت باريكتر گردد تا به 200 و 100 ذرع رسد و تمام جانوران با هم مجتمع گشته ، حيران بمانند ، پس مردمان آنچه را خواهند از آهو و شغال و روباه « 6 » و غيرها شكار كنند و اگر جانورى به دريا
--> ( 1 ) . ر ك : كتاب جغرافيا و اسامى دهات كشور ، ج 2 ، ص 347 كه از 41 ده و 2 جزيره نام برده است . ( 2 ) . ( بهيارى ) : كتاب جغرافيا و اسامى دهات كشور ، ج 2 ، ص 347 . ( 3 ) . ( قائد حيدرى ) : كتاب جغرافيا و اسامى دهات كشور ، ج 2 ، ص 347 . ( 4 ) . ( گماران ) : كتاب جغرافيا و اسامى دهات كشور ، ج 2 ، ص 347 . ( 5 ) . ( محمد صالحى ) : كتاب جغرافيا و اسامى دهات كشور ، ج 2 ، ص 347 . ( 6 ) . در متن : ( روبا ) .